Laudioko Kofradiaren bazkarian lehenengoz emakumeak

Bigarren aldia da atari honetan kofradiaz dudan iritzia azaltzen dudala, eta azkenekoan ez bezala saiatuko naiz tripetako korapiloaren estutasunetik ez idazten eta ahalik eta argiena izaten nire iritzitan.

Kofrade izanik kofradia defenditu duen pertsonak akaso pentsatzen du, kofradiaren aurkako iritzia dugun pertsona guztiak gure pentsamenduan erratuta gaudela; ezen eta ematen du gure iritzia uste okerretan oinarritua dagoela, ezjakintasunean alegia. Eta akaso gauza batzutan arrazoia du, zurrumurrulogia asko egiten delako gai honen inguruan, eta bai, tira, denok ezin gauza guztien jakitun izan, beste inor ez den neurri berean, suposatzen dut. Aldez aurretik beraz, gaizki esanak barkatu…ez dira maltzurkeriaz eginak izango.

“Kofradiak, egin diren bozketa guztietan, EMAKUMEAK BAZKARIAN EGOTEAREN ALDE azaldu da” diozu, arrazoia eta handia, baina datuak nahieran baliatu daitezkeenez, goazen datu berriak azaltzera. Hiru bozketa 2 urte eta erditan, lehenengo biak estatutuek agintzen zuten %75 gainditu beharrez (ez ziren bi heren?), eta bietan gehiengoa agertu zen emakumearen parte hartzearen alde, ez zen nahikoa izan baina, eta presio medioatikoa, instituzionala eta elizarena (inkluso) handitzen joan zen.

Kofradiak bere erreferentzialtasun publikoa galtzeko arriskua gero eta handiagoa zela ikusita, zein zirrikitu legal gelditzen zitzaion aztertzeko abokatu (?) bat kontratatu zuen, bai eta –antza- apezpikuaren babesa bilatu ere (pentsatu ere ez zuen egin kontra zeuden kofradeekin hausnarketa zintzo bat egitea? Arrazoietan sakontzea, emakumeek emakume izate hutsagatik sufritzen duten diskriminazio eta jazarpen larriaz gogoetatzea? E-ne!).

Puntu horretara iritsita, trikimailu legala bertan zetzan; estatutuak aldatzeko bozka kopuru txikiagoa behar zen eta beraz estatutuak aldatuko zituen bozketa burutuko zen (in extremis porzierto…). Esan eta egin, deialdi meteoriko baten bidez, hirugarren asanblada deitu eta hara; bozketan parte hartu zuten kofradeen %78ak baietz esan; 400 kofradeetatik 112 kidek soilik parte hartu zutenean…eneeeeee…hau da marka hau! Zer nolako konbentzimendua kofradiakideena, 87,36 pertsonek babestu dutenean proposamena, e-ne.

Baina nire iritziz, HAU EZ DA GARRANTZITSUENA. Noan bada zure bigarren puntuari heldu aurrena barruan sartuta dudan arantza mingarriena azaltzera:

Ezen eta gai honen inguruan min handiena ez dit prozesuaren gora behera eskizofrenikoak ematen (barne borroka handia izan dela ulertuta), baizik eta ZUEN MOTIBAZIOAK. Zerk eraman zaituzte korapilo honetara? Nondik sortu da kofradian emakumeak ezin parte hartzearen ardura hau? Zergatik barne gatazka latz hau? Zuetako askoren hausnarketa zintzo eta elkartasunezkotik sortu da? Emakumeek pairatzen duten sufrimenduarekiko enpatia ariketa batetatik? Ezezkoan nago.

Pentsatzen dut lege batek BEHARTU zaituztela, eta ez legeak berak, baizik eta herritar prestu batek (bibazu zarena zarela!) arartekoaren aurrean aurkeztutako SALAKETA baten ondorioz. “Aizu! Jende hau legea urratzen dago..instituzioen babesarekin gainera…”. Eta salaketa horrek zer esan nahi zuen? Bada Kofradiak laudion duen publikotasuna eta erreferentzialtasuna zulora zihoala, bai eta lamuzako arkupeetan bazkaria egiteko baimena, eta (garrantzitsuena) gure San Roke kuttunetako azken eguna (eta berauen datak zehazten dituen) KOFRADIA EGUNA jai egitarautik atera beharko zela. Eneeeeeeee… zuen zentralidadea pikutara! Eta pena bat dela aitortu behar dizut, (geroago luzeago azalduko badut ere), zuek gabe Laudioko jaiak 15ean hasi eta astebete arruntekoak izango zirelako ziurrenik ( zuen lege propioak errespetatuko bazenituzte ere, horrela izango zen…baina hori geroxeau).

Bereziki izorratzen nauena da ez dela zuengandik sortu, ez duzuela zuen borondatez egin edo garai berrien moldapenerako, egin duzue ZUEN INTERES PROPIO ETA KORPORATIBISTENGATIK, zuen zilborraren amoreagatik. Ez duzue, zentzu horretan, nire errespeturik merezi, ez.

Eta are eta gehiago, lotsagarria iruditu zait, ia kofrade bakar batek ere (Gentza Belaustegigoitia horietako bat izan zela entzuten da…) ez duela bozketa hauek galdu izangatik kofradia utzi ez eta presio dinamikarik sortu. Ez duzue jendaurrean inolako iritzi positiborik adierazi, ez eta euren burua ezkertiar eta abertzale dutenek ere. Juanjo Salazar izan da nire ustetan jarrera duinenetako mantendu duen pertsonetako bat…

Eta adi! Ez naiz ari esaten jende zintzoa ez dagoenik kofradian,e! Egon badaude/zaudete bai, baina dudaezinezkoa zait oso KOMODO egon zaretela patxadatsu bazkaltzen zuen elkarteak EMAKUMEEN AURKAKO DISKRIMINAZIOA ETA JAZARPENA elikatzen zuen bitartean. Konturatu ez zaretela? Kofradiaren balore positiboak jarri dituzuela horren gainetik..bale, baina bakoitzak bere ardurak, eta zuek zuenak.

Eta ematen du proklama feminista merkeekin predikatzen dudala (gizonezkoa naiz porzierto, sentitzen dut…), baina ez dakit nik zer gabizen herri honetan terrorismoa gora eta behera gau eta egun hemen PERTSONA GEHIEN HILTZEN DUEN BORTIZKERIA GIZONEZKOENA denean, MATXISMOAK EMAKUMEAK HILTZEN DITU emakume izate hutsagatik. HILLLL…kaput, lurrazpiratu…gizonak..emakumea…generoagatik soilik. Zuen kofradiaren jarduera 411 urtetan MATXISTA izan da nire ustez, eta jarrera hauek elikatu ditu bere praktika diskriminatzailearekin.

Orain gauzak aldatu direla…bai… eta gaitzerdi, Esti Gorostiagak ausardiaz urratu du bidea, lehenengoz eseri da emakume bat mahai horretan, eta bejondeiola dedio, zaplasteko bat oraindik ere emakumeen parte hartzearen kontra dauden putakumeentzat, eta oxigeno burbuila bat non sartu ere ez zenekiten “borondate oneko jendearentzat”…nigatik baina oxigeno barik utziko zintuzkedan… pixkat okerrago pasarazi arte bai bederen… lotsaren lotsaz 411 urte hauengatik “barkatu” zintzo bat ahozkatzeraino bai behintzat. Bai kofrade bai, barkamena eskatzen ez den bitartean ez eskatu guri amnesiarik.

Aipatu dituzun beste kontuak laburrean, luzeeegi joaten ari zait hau jada eta (irakurlearentzat ere):
- Egia, kofradiak jasotze dituen laguntza bakarrak azpiegiturazkoak dira soilik, bai eta jaietako azken egunari izena emateko ohorea.
- Egia, nahi duen herritar orok parte har dezake bazkari horretan (itxaron zerrendarik gabe? Kontrakoan nengoen ba.. prentsan gaizki irakurriko nuen ba!). Orain arraza ezberdineko jendea batzea besterik ez da falta!
- Arrazoia frankismoaz diozunaz, dena zen frankista orduan, pertsona eta kolektibitate batzuk kenduta noski.. kontzientzia antifrankista eta euskalduna garatu zuten asko eta asko izan zirelako gerraostean ere…eta zuen zoritzarrerako, kofradia ez zen haietako bat izan. Ez duzue medailarik merezi hortaz, ez eta aparteko begirunerik zentzu horretan.
- Ados nago ondarearen balioaz egin duzu hausnarketarekin, baina harresiak, gazteluak eta batez ere katedralak mantendu eta zaintzeaz harago, eurek eta euretan sortutako kalte historiko guztia zabaltzeko baliatuko nituzke nik. Gaztelu bat dagoen zein herritan kontatzen dira bertako jauntxoek herri xeheari egindako basakeri guztiak? Zein harresitan ageri da mezurik garai beliko eta odoltsua gaitzesten? Katedralak gordetzen duen historiaren zein pasarte nabarmentzen dira bisita gidatuetan? Elizaren basakeri guztiak? Katedralok eraikitzeko enterratu ziren langileen izenak? Aberastasun hori metatzeko lapurtu zuten guztia? Ufa… Ondarea zaindu bai, baina egindako mina eta kaltea AITORTUTA.

Eta bai, ados nago; kofradia babestu eta zaindu beharreko kultur ondare bat ZEN, zoritxarrez zuen utzikeriak eta askoren “putasemekeriak” galbidean jarri duena. Ez duzue nire errespeturik merezi, 10 urte dira XXI. mendean bizi garela, eta XXI., mendean egon gabe ere bazegoen hausnarketa zintzo hori egiterik.

- Arrazoia, Mada Lado ez da bazkaritik baztertua izan emakume izanagatik, emakume abertzale eta ezkertiarra izateagatik baztertua izan da, eta delitua hirukoitza iruditzen zait niri; emakumea izateagatik, ezkertiarra izateagatik eta abertzalea izateagatik diskriminatu dutela uste baitut nik (ustea da noski). Ezkerrekoak eta abertzaleak diren emakume bi eseri behar zirela bazkarian? Eneeee…sutan zeuden sektore atzerakoi eta espainolenak kofradian… eta eurak kontentatzeko zer eta Partido Popularreko moja bat gonbidatu bazkarira. Ba oso ondo txo, oso ondo zuek, Estik eta Madak irabazia zuten euren tokia bertan, irabazia euren merituengatik, eta sor marinak (begirunez diot) aurten ez. Azken orduko jokaldia grabeago iruditzen zait oraindik ere.

Eta postdata bezala azaldu duzun komentarioa…uf…benetan sutu nauela dedio…ezen eta oraindik ere (iruzkin horrekin) justifikatzen ari zara orainartean emakumeek ez parte hartu izana eta oraindik ere jarrera hori mantentzen dituztenak. Horri buruzko hausnarketa egitera gonbidatzen zaitut, oso grabea baita.

Eta listo, ez dut inor gehiago nekatuko, bi galdera bakarrik zuri:
- Egia al da bere legeak horren irmoki defenditu dituen kofradiak San Rokeren ondorengo igandean bazkaldu beharko lukeela tradizioari jarraituta? Egia da bazkaria azken igandean egitea azken 50 urte inguruko kontua dela? Diot zuen arau guztiak defenda ditzazuen neurri berean…
- Eta egia da kofradiaren tradizioari jarraituta zuen bazkaria San Pedro patroi duen Lamuza elizan egin beharrean bertan, San Roke Baselizako zelaietan egin beharko zenutela?

Eta horrela badira azaldu diezadakezu zergatik ez den horrela egiten?

Amorru handia nirea kofrade jauna, urte batzutan pasako ez zaidana… Lamuza elizako arkupetik San Roke baseliza ikusteko zuloa duen eskultura hori emakumeen aldeko aitortza eta begirunea adieraztenduen beste oroigarri batengatik aldatzen ez duzuen arte behintzat ez. Hara hor nire proposamena; katedrala babestu bai, baina mina eta kaltea aitortuta beste etorkizun justuago baten alde erabiliz. Horrela izan bedi kofradia!

Bueno…horren luze idatzi eta gero…zure erantzunaren zai geratzen naizela aitortuko dizut, gizalegezkoa da, ezta?
Eman ez arren, agur zintzo bat zuri, amorrutik eta penatik haratagokoa, “adiskidetzekoa”, zintzoa.

Kofrade eta kofradiaren defendatzailea naizenez, ohartxo batzuk botako ditut, kaletik dabiltzan okerreko usteak argitzeko. Gero, nork bere iritzia izan dezan: hori beste kontu bat da.

BAT. Kofradiak, egin diren bozketa guztietan, EMAKUMEAK BAZKARIAN EGOTEAREN ALDE azaldu da. Beraz, ez dago kontran. Kontua izan da, Estatutuetan (nahiko berriak), asmorik onenarekin ezarri zen edozein aldaketa egiteko bozken %75 behar zela. Hori arazo bihurtu da Kofradiarako, ez babesteko puntu mesedegarri bat.

BI. Kofradiako bazkarian, emakumeen kontu hau konponduta, EDONORK HAR DEZAKE parte (Laudion jaioa edo bizi izatea da eskatzen dena). Ez dago mugarik eta abuztuko lehenengo igandean egiten den urteko batzarrean izena ematearekin nahikoa da. Eta ez dago itxarote zerrendarik. Izena eman lehenengo igandean eta bazkaldu azkenekoan, horixe da bidea eta errrealitatea.

HIRU. Sarri esan denaren kontra, Kofradiak EZ DU LAGUNTZARIK eskuratzen. Ezta bazkarirako ere. NORK BEREA ordaintzen du, bere osotasunean.

LAU. Frankismoaren garaian, Kofradiako giroa nabaria izan zen. Eta horixe da oraindik maltzurki leporatzen zaionas. Baina onartu behar da garai haietan frankistak zirela udalak, irakaskuntza, sindikatuak, osasun zerbitzuak... eta gure gurasoetako asko!!! Kofradian, kolore politiko guztietako parte hartzaileak daude, herrian diren proportzio berean. Hau da, edozen tabernetan edo jai ekitalditan topa dezakegunaren antzekoa. Frankismoaren tartea oso txikia da Kofradiaren historian, gutxi islatzen duena. Kontrakoa esatea, perspektiba murriztu nahi izatea da.

BOST. Aurtengo pregoilaria (Mada Lado) ez da gonbidatu bestelako arazoengatik baina ez, oro har esan denez, neska izateagatik. Horrelako gonbidapenak egiten dituena Anaide Nagusia da (Mayordomo-a, bestela esanda, elkarteburua). Nola egongo da emakumeen aurka berak Kofradia hartu bazuen emakumeen sarrerarena konpontzeko asmo eta konpromisoarekin? Munduko bazter guztiak astindu ditu, mila bilera, beste hainbeste idazki eta abar emakumearen sarrera lortzeko. Nola egingo da gero bere nahiaren kontra. Logika kontua da...

SEI. Errazegi erabiltzen dira, azken urteotan, "jai herrikoi / herritar eta partehartzaileak" hitzak, zehazki jakin gabe horren atzean zer dagoen. Baina egia da titulu hori eraman zezakeena Kofradia bera dela. Izatez eta sorreraz, herritarren bilerak ziren, herriko arazoak konpontzeko eta adiskidetzeko, bazkari batekin amaitzen zena. Eliza inguruan egiten zen. Gerora etorriko dira Elizateak (anteiglesia-k, hortik bere izena), Udalak eta gainerakoak. Sortu zen garaian (1599) elizarekin harremana izatea, guztiz normala da. Gaur egun ez zaio Kofradian sartzeko inori ezer eskatzen sinismenen kontuez. Hori da, haria teinkatuz, Aste Santuko edo Gabonetako oporrak hartzen dituena kritikatzea erlijioak inposatutako egunak direlako. Badakit ez dela gauza bera baina erreferentzia moduan ez dago gaizki.

ZAZPI. Laudiokoa da EHn dirauten kofradien artean, zaharrena. Horregatik bakarrik, herriaren ondare historiko kulturala da, guztiok arro egotekoa nahiz eta erakunde anakroniko bat izan. Baina hor dago bere xarma. Nor egon daiteke Segoviako akueduktuaren kontra, ura ez badarama? Nork dago Gasteizko katedralaren guztiaren kontra erligio gune bat izan zelako eta delako? Eta harresiak, helburu militarrekin? Suntsitu beharko lirateke? Ala ondare izanagatik zaindu, EGOKITU eta jakinarazi?. Gauza bera pasatzen da Kofradiarekin. Zein da, bestela, aldea? Nondik laudioar batzuen gorroto hori? Emakumeena aitzakia (nahiko modernoa, bide batez) izan da, eta gorroto horren iceberg-punta baino ez da. Nik uste dut chip-a aldatzen hasi behar dela.

AZKENA. Barka txapa honengatik. Baina ohor bitxi bat: bazkarian nengoela, hiru pertsonak etorri zitzaizkidan emakumeen sarreraren aurke hitz egitera eta hirura ziren emakumeak.

Amaitzeko, plazer bat izan dela Esti Gorostiaga mahaian izatea eta aurkakoenak ere pozaren zeuden bere presentziarekin.

Ondo izan eta astindu itzazue aurreiritziak (nahi izanez gero, jakina).